Vietnam

  • Fritz, onze begeleider van Thailand-Laos-Vietnam

    Halverwege de jaren 90 woonde Fritz in Dong Ha, in midden Vietnam. Voor zijn werk reed hij op een brommertje projecten langs in de wijde omtrek. Als hij vrij was, struinde hij de omgeving af met zijn fiets.
    Vanaf Dong Ha liep er een weg naar Laos. Een intrigerende weg, want wat daar in het gesloten Laos gebeurde kon niemand vertellen. Ooit, dacht Fritz, zal ik daar fietsen.

    Inmiddels maakt Thailand-Laos-Vietnam vast onderdeel uit van het programma. Laos kent hij op zijn duimpje, evenals het aangrenzende deel van Thailand.

    1994: Fritz aan het werk in midden Vietnam
    1994: aan het werk in midden Vietnam
  • Een binnenweg in Zuid-Vietnam

    Hier fietsen wij over een binnenweg langs de kust van Zuid-Vietnam.

    Een binnenweg langs de kust in Zuid-Vietnam
  • Noord-Vietnam: lokale jeugd op de fiets

    Terwijl wij aan het klimmen waren, kwamen deze kinderen gezellig met ons meefietsen.

    Noord-Vietnam: lokale jeugd op de fiets
  • Een paar woordjes Vietnamees

    Het Vietnamese alfabet

    Vietnamees heeft een westers alfabet. Het is in de 17e eeuw ontwikkeld door een Franse monnik, en deze Franse invloed is terug te vinden in de uitspraak. Vietnamees is zeer fonetisch: een woord wordt precies uitgesproken zoals het geschreven is, er staan geen overbodige letters en de uitspraak is ondubbelzinnig.

    Een paar woordjes Vietnamees

    Ter introductie worden hier wat woorden en uitdrukkingen behandeld.

    Groeten en bedanken

    We beginnen met een paar uitdrukkingen waar u wat aan hebt, ook al snapt u verder geen woord.

    xin chao
    Hallo

    'Chao' is de eigenlijke groet, en klinkt net als het Italiaanse 'ciao'. 'Xin' maakt het beleefder.

    hen gap lai
    Tot ziens

    Net als in het Nederlands (doei!) kent het Vietnamees meerdere uitdrukkingen bij het afscheid nemen; dit is de meest universele. 'Hen' betekent: beloven, 'gap': ontmoeten en 'lai': nog een keer.

    cam on
    Bedankt

    Algemene uitdrukking. Kan beleefder gemaakt worden met 'xin' ervoor, maar dat is alleen nodig met hoogwaardigheidsbekleders of bijvoorbeeld als u iets van een politieman gedaan moet krijgen.

    khong co gi
    Geen dank

    Dit kan gezegd worden als u bedankt wordt. Letterlijk staat hier: 'niet heeft iets'. Oftewel: 't was niets, 't was geen moeite.

    Aanspreekvormen

    Wij Nederlanders hebben het makkelijk als we iemand aanspreken: we zeggen 'je' of 'jij', en als we beleefd willen zijn zeggen we 'u'.
    In Vietnam is dat iets ingewikkelder: er wordt onderscheid gemaakt naar leeftijd en geslacht.

    ong
    U, meneer
    ba
    U, mevrouw

    Dit is een beleefdheidsvorm, die wordt gezegd tegen iemand op leeftijd, of op middelbare leeftijd met een hogere status.

    anh
    je, mannelijk
    chi
    je, vrouwelijk

    Letterlijk betekent 'anh': oudere broer, en 'chi': oudere zuster. Ze worden gebruikt voor mensen die ouder zijn, maar nog niet de middelbare leeftijd hebben bereikt.
    Een 'ong' of 'ba' zal deze woorden gebruiken voor iemand van middelbare leeftijd.

    em
    je

    Een 'Em' is een jongere broer of zus, en is de aanspreekterm voor iemand die jonger is.
    Een 'ong' of 'ba' zegt dit tegen jonge mensen zoals tieners en kinderen.

    In familiekring worden dit soort termen dagelijks gebruikt om een verwante aan te spreken. Er zijn heel veel specifieke woorden voor familierelaties, zoals: 'oom van moederskant' e.d.

    Om iemand correct aan te kunnen spreken, is het nodig om diens leeftijd te weten, speciaal als het verschil in leeftijd klein is. Daarom is het de normaalste zaak van de wereld om een wildvreemde te vragen naar de leeftijd.

    Eten en drinken

    an com
    Eten; rijst eten

    Letterlijk betekent dit 'eten rijst', maar wordt ook gebruikt om 'eten' aan te duiden.

    an banh mi
    Brood eten

    Brood is een erfenis van de Franse kolonisatie. U raadt waarschijnlijk al wat voor brood algemeen is: inderdaad, een soort stokbrood maar dan veel korter.

    uong nuoc
    Water drinken

    Als u een cafeetje binnenloopt en zegt dat u water wilt drinken, zal niemand raar opkijken. 'Water' wordt niet letterlijk opgevat: altijd zal de vraag volgen wat voor water u wilt drinken.
    Dit heeft ermee te maken, dat een zin niet alleen uit een werkwoord kan bestaan.

    uong tra
    Thee drinken

    Net als in China, wordt overal thee gedronken. Een gast krijgt altijd thee aangeboden, ook in restaurants en café's.

    In een zin hoeft u geen persoonsvorm (ik, jij,...) te gebruiken als duidelijk is wie er bedoeld wordt.

    Verschillende soorten water

    Vietnamees is een taal die vele korte woorden kent. Dat heeft tot gevolg, dat veel woorden meerdere betekenissen hebben: anders heeft men te weinig woorden. 'Water' is er zo een.

    nuoc
    Water, sap, nationaliteit
    nuoc cam
    Sinaasappelsap
    nuoc dua
    Kokosmelk
    nuoc Ha Lan
    Nederland

    Als een woord samengesteld wordt in het Vietnamees, is de rangschikking precies andersom dan in het Nederlands (nuoc = water, cam = sinaasappel). Hetzelfde geldt voor de plaatsing van bijvoeglijke naamwoorden:

    nguoi Ha Lan
    mens + Nederland
    Nederlander
    nguoi cao
    mens + groot
    de grote mens
  • Fritz, onze begeleider in Vietnam

    Fritz heeft een lange band met Vietnam: hij heeft er gestudeerd en gewerkt. Aldus Fritz:

    "Mijn eerste kennismaking met Vietnam was de Mekong Delta. In 1991 kwam ik daar als studentje om te helpen met onderzoek naar rijstteelt op zure gronden. De mensen waren arm, maar vol vertrouwen in de toekomst. De chaos die er heerste. De improvisatie van alles en iedereen. De overvolle markt. De studenten die ons meenamen naar hun favoriete plekken. Het was een geweldige tijd.
    Op weg naar het centrum was aan de overkant van de weg een begraafplaats. Als je daar 's ochtends langsfietste, zag je mensen de begraafplaats afkomen op weg naar hun werk. Wonderlijk. Ze bleken niet op, maar achter de begraafplaats te wonen."

    Er volgden nog meer periodes in Vietnam: Saigon, midden-Vietnam, en vele reizen naar het noorden. Fritz woont er inmiddels, kent grote delen van het land en heeft spelenderwijs een grote kennis van het Vietnamees en de Vietnamese cultuur vergaard.

    Fritz in de Mekong Delta
    1991: ons Fritz in de Mekong Delta (tweede van links)