Weblog

  • Mahjong, een eeuwenoud spel

    Mahjong-spelersMahjong is voor veel mensen meer dan een spel. Overal in China ziet u mensen om een tafel met vier muren van stenen erop.

    De 4 spelers sparen series van dezelfde of oplopende waarde. Om de beurt pakt men een steen van de muur en legt er een weg; legt een ander een mooie steen weg, dan kan die gepakt worden afhankelijk van de situatie. Het spel is uit als iemand zijn series compleet heeft.

    Mahjong heeft door de eeuwen heen een gemengde reputatie gehad. Lange tijd is het verboden geweest, omdat er zwaar gegokt werd en de emoties flink hoog op konden lopen. Gegokt wordt er ook nu nog, en er zijn speciale speelzalen, maar voor veel mensen is het tegenwoordig een plezierig tijdverdrijf.

  • Fritz over Yunnan

    Fritz op de fiets bij Dali
    Fritz bij Dali
    Yunnan is een rijke bron van culturen. Veel Aziatische volken komen er vandaan. Hoe meer ik door Azië zwierf, hoe groter werd mijn belangstelling voor Yunnan.

    Met mijn eerste lessen Chinees, geleerd in Wageningen, en een slechte wegenkaart stapte ik uit het vliegtuig en op de fiets. Dwalend door de immense regio verschenen de contouren van de route, en het begin van De Fietstoerist.

    Veel is inmiddels veranderd en regelmatig wordt de route aangepast. Maar Yunnan blijft dezelfde fascinerende mengeling van volkeren en natuur.

  • Chinees

    Deze pagina geeft een introductie in het Chinees. Behandeld wordt hier het mandarijn, de officiële taal van China.

    Mandarijn: het Esperanto van China

    In China, waar bijna een kwart van de wereldbevolking woont, worden vele talen gesproken. Als reiziger is het gelukkig niet nodig om al die talen te spreken. Er is één taal die iedere scholier leert: het Mandarijn. Het Mandarijn komt oorspronkelijk uit de omgeving van Peking.
    Het geschreven Chinees heeft in de loop der tijd veel veranderingen ondergaan. Naarmate het schrift belangrijker werd, werd ook de behoefte groter om tot een eenvoudiger en eenduidiger schrijfwijze te komen. Na de Tweede Wereldoorlog besloot men een groot aantal karakters te vereenvoudigen. Het resultaat is nu, dat voor een groot aantal woorden zowel een klassieke als een moderne schrijfwijze bestaat. Het moderne schrift is algemeen in China zelf, terwijl landen als Singapore en Taiwan vasthielden aan de traditionele versie.
    Voordeel van de vereenvoudigde versie is, dat het sneller is te leren. Tegenstanders echter vinden dat met de traditionele karakters een belangrijk cultuurgoed verloren gaat.

    Chinees heeft een heel andere structuur dan westerse talen: grammatica en klanken lijken niet op elkaar. Toch is de taal voor westerlingen best te leren. De structuur is vrij eenvoudig en het aantal klanken is beperkt. Het grootste obstakel in het leren spreken van Chinees is het tonale karakter.
    Chinese woorden worden op een vaste toon uitgesproken. Het Mandarijn heeft er vier: een hoge vlakke toon, een klimmende toon, een toon die eerst daalt en dan klimt, en een vallende, ietwat snauwerige toon. Die toon blijft hetzelfde, of de persoon nu rustig is of woedend. Toch is het prima te horen in welke gemoedstoestand een Chinees is, bijvoorbeeld aan het volume.

    Karakters zijn oorspronkelijk een soort pictogrammen, vereenvoudigde afbeeldingen van hetgeen men bedoelt. Zaken als mensen, regen, etc. zijn redelijk eenvoudig af te beelden. Zodra abstracte begrippen weergegeven worden, wordt het interessant: karakters worden karakteriseringen, de manier waarop mensen tegen de dingen aankijken. Dit maakt de studie van karakters interessant.

    Pinyin

    Aan een Chinees karakter is niet te zien hoe het uitgesproken moet worden; de uitspraak moet worden onthouden. Men kan dus Chinees leren schrijven zonder het te kunnen spreken of andersom.
    Om het niet-Chinezen wat makkelijker te maken, maakt men ook gebruik van pinyin. Pinyin is een standaard manier om Chinees te schrijven door middel van een westers alfabet. Voor 'lao wai' (buitenlanders) is het een belangrijk hulpmiddel om Chinees te leren spreken.

    Als u van plan bent pinyin te gebruiken, kunt u in een reisgids of reiswoordenboekje de precieze uitspraak bestuderen.

    Een paar woordjes Chinees

    Om een idee te krijgen van de taal, wordt een aantal woorden omschreven.

    China:
    zhong guo
    中国

    Het woord 'China' is waarschijnlijk afgeleid van 'Qin'. De Qin-dynastie was de eerste die heel China regeerde. Zij deed dat van 221 - 207 voor Christus, begon met de bouw van de muur en legde de basis voor de verdere ontwikkeling van het rijk.
    Chinezen zelf hebben het over zhong guo als ze praten over hun land. 'Zhong' betekent 'midden', terwijl 'guo' 'land' betekent. China is dus het land van het midden, en vanuit China bezien is dat natuurlijk ook zo.
    In het karakter 'zhong' wordt de betekenis aangeduid met de verticale streep die door het midden van het vierkant gaat.
    Het teken voor 'land' bestaat uit een begrensd gebied met het teken van jade erin. Jade staat voor iets waardevols.

    Mens:
    ren

    'Ren' is een heel eenvoudig teken van een poppetje met twee benen.

    Man:
    nan ren
    男人

    Volgens de Chinezen een 'nanren', een mannelijk mens. Het teken voor mannelijk bestaat uit twee delen: het bovenste stelt akkers voor, en het onderste kracht. Een man immers is sterk en bewerkt de velden. Aldus de Chinezen.

    Vrouw:
    nü ren
    女人

    Zoals te verwachten viel, is een vrouw een vrouwelijk mens, een nüren. 'Nü' stelt een mens voor met een kind op schoot.

    Persoonsvormen

    Ik:
    wo
    Jij:
    ni
    Hij:
    ta
    Zij:
    ta
    Het:
    ta

    Hij, zij en het worden in het Chinees precies hetzelfde uitgesproken en zijn dus in feite hetzelfde woord. Vroeger was ook het karakter gelijk, maar is men onder invloed van vreemde talen onderscheid gaan maken.

    Het meervoud wordt gevormd met het achtervoegsel 'men':

    Wij:
    wo men
    我们
    Jullie:
    ni men
    你们
    Zij (mannen):
    ta men
    他们
    Zij (vrouwen):
    ta men
    她们
    Zij (dingen):
    ta men
    它们

    Het zal u wellicht opvallen dat de meeste van deze karakters aan de linkerkant een streep hebben met een schuin 'dakje' erop. Deze zogenaamde radikaal lijkt op '', 'mens', wat aangeeft dat het woord iets met mensen te maken heeft. 'Zij' heeft als radikaal '', 'vrouw', wat aangeeft dat het iets met vrouwen te maken heeft.

    Wat grammatica

    Hier wat eenvoudige grammatica. We beginnen met het werkwoord:

    Zijn:
    shi

    In het algemeen is het gebruik van 'zijn' hetzelfde als in het Nederlands, maar het wordt vaak weggelaten op plaatsen waar wij het zouden toepassen.
    Bijvoorbeeld:

    Wo shi Helanren
    - ik ben Nederlander
    Wo gaoxing
    - ik ben blij
    Niet zijn:
    bu shi
    不是

    een werkwoord wordt ontkennend gemaakt door er 'bu', 'niet', voor te zetten:

    Wo bu shi Helanren
    - ik ben geen Nederlander
    Ben je?:
    shi bu shi
    是不是

    'Zijn niet zijn' is een vraagformulering:

    Ni shi bu shi Helanren- ben je Nederlander?

    dit is op alle werkwoorden toepasbaar:

    Ni dao bu dao Helan
    - ga je naar Nederland?
    Vraagteken:
    shi ma
    是吗

    Een andere manier om een vraag te formuleren is door 'ma' aan het eind van een zin te plaatsen:

    Ni shi Helanren ma?
    - ben je Nederlander?
    .. is het niet?:
    shi ba
    是吧

    'Ba' gebruik je aan het eind als je het antwoord al denkt te weten:

    Ni shi Helanren ba?
    - jij bent Nederlander, is het niet?

    Beleefdheden

    Hallo:
    ni hao
    你好

    Groeten is vrij eenvoudig in het Chinees. Er zijn verschillende uitdrukkingen, maar eentje is universeel bruikbaar: 'ni hao'. 'Ni' betekent 'jij' en 'hao' betekent 'goed'. Men vraagt elkaar dus of het goed gaat.

    Er zijn een paar interessante dingen op te merken over dit eenvoudige zinnetje. Om te beginnen zit er geen werkwoord in. Waar in het Nederlands het werkwoord 'zijn' gebruikt wordt, is in het Chinees vaak geen werkwoord nodig.

    Verder is 'ni hao' eigenlijk geen vraag maar een constatering. Letterlijk betekent het: het gaat goed met je. Voluit zou men moeten zeggen: 'ni hao ma', maar iedereen begrijpt wat bedoeld wordt en dus laat men het vraagwoordje 'ma' weg.

    Als men 'ni hao' tegen u zegt, kunt u hetzelfde terugzeggen. Het gebruik is dus precies hetzelfde als bij 'hallo', men beoogt geen diepe bespiegelingen over uw toestand te krijgen.

    Tot ziens:
    zai jian
    再见

    'Zai jian' is de algemene manier om afscheid te nemen. 'Zai' betekent 'weer' of 'wederom' en 'jian' is 'ontmoeten'.

    Dank u wel:
    xie xie
    谢谢

    Een andere bruikbare uitdrukking is 'xie xie'. Nederlanders bedanken vaker dan Chinezen, dus als u volgens eigen gewoonte te werk gaat zit u altijd goed.

    Graag gedaan!:
    bu xie
    不谢

    Dit kan op veel manieren gezegd worden, maar dit is de eenvoudigste: 'bu xie'. Zoals hierboven te zien is, betekent 'xie' 'bedanken'. 'Bu' is hetzelfde als 'niet' en kan gebruikt worden om de betekenis van een werkwoord om te draaien. De letterlijke betekenis is: 'niets te danken'.

    Eten en drinken

    Eten:
    chi fan
    吃饭

    'Chi fan' betekent letterlijk: rijst eten, maar wordt ook algemeen gebruikt om aan te geven dat je wilt eten. Een maaltijd is in Chinese ogen immers niet compleet zonder rijst. 'Chi' betekent 'eten', en 'fan' is 'rijst'.

    Brood eten:
    chi mian bao
    吃面包

    Natuurlijk is er in China meer te eten dan rijst alleen. In het noorden wordt veel tarwe verbouwd, en luxebroodjes zijn overal in het land verkrijgbaar. 'Chi mian bao', zegt een Chinees als hij een broodje wil eten.

    Drinken:
    he shui
    喝水

    Kraanwater drinken is niet verstandig in China, maar overal kunt u flessenwater kopen. 'He shui', 'drinken water', zegt een Chinees.

    Thee drinken:
    he cha
    喝茶

    Als u bij mensen wordt uitgenodigd, krijgt u vaak thee te drinken. 'He cha', zegt de gastheer dan, als hij het kopje overhandigt: 'thee drinken'.

    Het zal u bij deze voorbeelden wellicht opvallen dat eerst het werkwoord wordt genoemd en dan het lijdend voorwerp. Dit is de algemene constructie.
    In het Chinees is het niet nodig om een persoonsvorm (ik, jij,...) in een zin te gebruiken als duidelijk is wie er bedoeld wordt. Dus als wij zeggen: 'ik drink water', kan hij zeggen: 'drink water'.
    Verder kent het Chinees geen werkwoordvervoegingen. Dus vormen als: 'drink', 'drinkt', 'dronk', 'dronken' bestaan niet. Dus in plaats van 'ik drink water' zegt hij: 'drinken water'. De volgorde van de woorden is hetzelfde als in het Nederlands.

    Vervoer

    Voertuigen zijn er in China in alle soorten en maten, van heel oud tot heel modern. Al zijn ze nog zo divers, in taalkundige zin hebben ze één ding gemeen, namelijk het woordje:

    Voertuig:
    che

    'Che' is een algemene aanduiding voor een voertuig op wielen. Dit woordje komt voor in elke voertuignaam, zoals: auto, bus, kar en ook: fiets.

    Fiets:
    zi xing che
    自行车

    Een echte tongbreker is dit woord voor ons geliefde rijwiel. Net als in Nederland wordt er in China veel gefietst. Behalve het gebruikelijke stalen ros heeft men nog veel varianten, zoals de driewieler met laadbak achterop. Zo kan men toch zonder auto grote vrachten vervoeren. Letterlijk betekent zixingche: door-jezelf-voortbewogen-voertuig.

    Wie niet lopen wil, neemt een of ander voertuig. Het Chinees kent hiervoor twee werkwoorden, afhankelijk van de manier waarop gezeten wordt.

    Fietsen:
    qi zi xing che
    骑自行车

    Letterlijk betekent dit: ik berijd een fiets (in analogie met 'een paard berijden'). Vaak wordt gezegd: 'qiche', 'ik berijd een voertuig', als duidelijk is dat het om een fiets gaat (en geen brommer bijvoorbeeld).

    Een voertuig nemen:
    zuo che
    坐车

    Wie met een voertuig op weg gaat, zit meestal. Deze uitdrukking betekent letterlijk: 'ik zit op een voertuig', maar geeft aan dat men ergens heen gaat. Wat voor voertuig het is, zal uit de context blijken. Voor de gewone Chinees zal het een vorm van openbaar vervoer zijn, bus, taxi, kar-met-paard of iets dergelijks.

  • De smid

    de smidIn Laos zijn veel ambachten die in Nederland niet meer voorkomen. Eén daarvan is de smid.

    Hier wordt een mes gesmeed. Om de beurt slaan de mannen op het ijzer. Er liggen verschillende ijzers in het vuur, dat aangejaagd wordt door een ventilator. Het aambeeld is een oude legergranaat.

    De messen worden gebruikt voor van alles, van houtkappen tot vleeshouwen.

  • Hanoi: de Een Pilaar Pagode

    Een Pilaar Pagode Hanoi is zuinig op zijn monumenten. De Een Pilaar Pagode, gebouwd in 1049 door Ly Thai Tong, is er één van.
    De keizer had geen troonopvolger, wat hij zeer betreurde. Op een nacht kreeg hij een visioen. De Godin der Barmhartigheid zat op een lotusbloem (symbool van puurheid) en overhandigde hem een zoon. Hij ontmoette daarop een boerendochter, trouwde met haar, en een zoon werd geboren. Als dank daarvoor werd de pagode gebouwd.

    Net als een lotus staat de pagode in een vijver. De pilaar is de steel van een lotus, en de pagode de knop van de bloem. Een stenen trap maakt het mogelijk de pagode te bezoeken.